AKIL VE VECDİN MİZANI: GAZÂLÎ’NİN ŞER’Î KALESİNDEN İBN-İ ARABÎ’NİN TEVHİD UMMANINA BİR BAKIŞ
"İslâm düşünce dünyasında İmâm Gazâlî’nin (ö. 505/1111) 'sahv' / sobriety (ayıklık) üzerine kurulu nizamı ile Muhyiddîn İbn-i Arabî’nin (ö. 638/1240) 'sekir' / intoxication (manevî sarhoşluk) neşvesini taşıyan tefekkür sistemi, aradaki yaklaşık 150 yıllık zaman farkına rağmen birbirini hem dengeleyen hem de en ince detaylarıyla tenkit eden iki muazzam kutup olarak analiz edilmektedir." Her ne kadar Gazâlî kronolojik / chronological olarak İbn-i Arabî’den önce yaşamış olsa da, kurduğu "şeriat-tarikat bütünlüğü" sistemi, Şeyh-i Ekber’in ontolojik / ontological (varlıksal) açılımlarını hem bir mizan / scale gibi tartar hem de belirli noktalarda "tehlikeli aşırılıklar" olarak mahkûm eder [Vassâf, 262-263; Câmî, 516]. Şer'î Hudutlar ve Muammalı Dilin Tenkidi Gazâlî’nin sistemi, hakikatin ancak şeriat kabuğuyla korunabileceği esasına dayanır. Eğer Gazâlî, İbn-i Arabî’nin Fütûhât-ı Mekkiyye ’deki "muammâlı" / mysterious ve se...