İsmail Hakkı Altuntaş

"İslâm tasavvuf geleneğinde bir mürşid-i kâmilin / spiritual guide (olgun mürşid) vefatından sonra yerine geçecek zâtın tayini, ne beşerî bir seçim ne de halkın teveccühüne / orientation (yönelim) bağlı bir tercihtir; aksine bu süreç, ezelî takdirin / divine decree (kader) mülk âlemindeki bir tezahürü ve 'ictibâ' / divine selection (seçilme) sırrının bir tecellisidir." Kaynaklarda bu intikal / transition süreci; bazen halef-selef / successor-predecessor arasındaki sarih bir vasiyetle, bazen manevî bir işaretle (işâret-i maneviyye) ve bazen de bizzat Allah Teâlâ’nın o kulu halk içinden "çekip almasıyla" gerçekleşmektedir [Resahât, 316, 330; Şârânî, 1066]. Şeyhlik Makamına İntikal Biçimleri Tasavvufî tabakât / biographical dictionaries eserleri, şeyhliğin devredilmesinde üç ana usulden bahseder: Sarih Tayin ve Vasiyet: Kâmil mürşid, vefatından önce müridleri içinden seyr-ü sülûkunu / spiritual journey tamamlamış, liyakati kesinleşmiş olan...

  Hazırlayan: MAIRAMKAN ISABAEVA Mâverâünnehir, günümüz Orta Asya’sında Amu Derya (Ceyhun) ve Siri Derya (Seyhun) ırmaklarını arasındaki coğrafyayı içine alan bölge olup Kazakistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Kırgızistan’ı kapsayan bölgenin adıdır. İslam’ın Arap topraklarından Mâverâünnehir’e ulaşması ve yayılması hicrî birinci asırda gerçekleşmiştir. Mâverâünnehir, büyük İpek Yolu güzergâhı üzerinde olduğundan Türklerin İslam diniyle ilk tanışması ticarî ilişkiler yoluyladır. Bölgedeki tüccarlar, bu dinle ilk tanışanlardır. Ancak bu tanışma daha çok bireysel boyutta gerçekleşmiştir. Ubeydullah b. Ziyad’ın 54/674 yılında Buhara seferi ile askeri anlamda İslamlaşmada ilk adım atılmış, Kuteybe b. Müslim’in (86-97/705-715) Buhara, Semerkant gibi Mâverâünnehir şehirlerini fethi, siyasî ve askerî yönden olduğu kadar, dinî yönden de yeni bir sayfanın açılmasını sağlamıştır. İslam’ın tarihten günümüze Maverâünnehir’de yayılmasında ve kalıcılığında tasavvufi teşekküllerin de öne...