Antik Roma’dan Modern Döneme Dezenformasyonun Anatomisi: Devletler, Sermaye ve Medya Üçgeninde Sahte Haber

Bunlarada Bakarsınız

 

Sahte haber / fake news kavramı, günümüzde dijital mecralarla özdeşleşmiş gibi görünse de, aslında dilin doğuşundan bu yana var olan "yalan söyleme sanatının" modern ismidir. Tarihsel olarak bakıldığında, kaydedilmiş ilk dezenformasyon örneğinin M.Ö. 1274 yılında Firavun II. Ramses’in Hititlere karşı kazandığı iddia edilen, ancak gerçekte bir zafer olmayan Kadeş Savaşı'nı taşlara kazıtması olduğu kabul edilmektedir. Bu yazıda, tarihin derinliklerinden günümüze kadar sahte haberin nasıl bir siyasi silah olarak kullanıldığı, sermaye sahiplerinin bu süreçteki rolü ve medyanın bu duruma nasıl alet edildiği doktora düzeyinde bir derinlikle analiz edilecektir.

1. Antik Roma’da Propaganda ve "Sahte" Kimlik İnşası

Antik Roma, dezenformasyonun ve siyasi propagandanın / propaganda en yetkin şekilde uygulandığı ilk büyük medeniyetlerden biridir. Roma’nın kuruluşu bile, siyasi hedeflere hizmet etmek üzere kurgulanmış efsanelerle örülüdür.

• Kuruluş Mitosları ve Augustus Dönemi: Roma İmparatorluğu’nun kurucu figürü olarak kabul edilen Augustus (asıl adıyla Octavianus), iktidarını meşrulaştırmak için kökenlerini tanrıça Venüs ve Truvalı kahraman Aeneas’a dayandıran muazzam bir halkla ilişkiler çalışması yürütmüştür. Şair Virgil’e ısmarlanan Aeneis destanı, bu siyasi kurgunun en görkemli ürünüdür. Augustus, düşmanı Mark Antony’yi karalamak için onun "doğulu bir kraliçenin (Kleopatra) kölesi olduğu" ve "Roma’nın başkentini İskenderiye’ye taşıyacağı" gibi sahte haberleri bizzat yaymıştır.
• İmparatorların Karalanması: Tarihin bize "canavar" olarak tanıttığı bazı imparatorlar, aslında halefleri tarafından yürütülen dezenformasyon kampanyalarının kurbanı olmuşlardır. Örneğin, Domitianus, kendisinden sonra gelen Nerva ve Trajan döneminin tarihçileri (Tacitus ve Suetonius gibi) tarafından, yeni yönetimi yüceltmek adına kasten zalim ve akıl hastası olarak tasvir edilmiştir. Benzer şekilde, Nero’nun Roma’yı yakarken lir çaldığı hikayesi, daha çok sonraki dönemlerin bir kurgusudur; zira dönemin ciddi kaynakları onun yangın sırasında şehirde bile olmadığını ve sonrasında yardım çalışmalarına bizzat katıldığını belirtmektedir.

2. Küresel Güç Odakları ve İstihbaratın Dezenformasyon Faaliyetleri

Modern dünyada sahte haber üretimi, sadece bireylerin değil, devletlerin ve istihbarat teşkilatlarının / intelligence services birincil uğraşı haline gelmiştir.

• Birleşik Krallık ve "Gizli Elit": Birinci Dünya Savaşı’nın (1914-1918) patlak vermesinde, İngiltere’deki "Gizli Elit" olarak adlandırılan ve Cecil Rhodes ile Lord Milner etrafında toplanan bir grubun parmağı olduğu iddia edilmektedir. Bu grup, Alman ekonomik büyümesini durdurmak amacıyla savaşı bir "zorunluluk" gibi göstermek için Belçika’nın tarafsızlığının ihlali gibi konuları devasa bir propaganda malzemesi olarak kullanmıştır. Daha sonra bahsettiğimiz üzere, İngiliz istihbaratı 1924 yılında uydurduğu "Zinoviev Mektubu" ile İşçi Partisi hükümetini devirmeyi başarmıştır.
• Rusya ve Sovyet Dezenformasyonu: KGB, Soğuk Savaş döneminde "dezenformasyon" / disinformation terimini bir savaş taktiği olarak kullanmıştır. AIDS virüsünün Pentagon’un bir biyolojik silahı olduğu veya JFK suikastının arkasında CIA’nın bulunduğu gibi komplo teorileri, Sovyet dezenformasyonunun en başarılı örnekleri arasındadır. Günümüzde ise Rus "botlarının" seçimlere müdahale ettiği iddiaları bu geleneğin bir devamı niteliğindedir.
• ABD ve Savaş Gerekçeleri: Amerika Birleşik Devletleri, 1898 İspanyol-Amerikan Savaşı’nı "Maine" gemisinin batırılmasına dair abartılı haberlerle başlatmış; 2003 yılında ise Irak’ı "Kitle İmha Silahları" / Weapons of Mass Destruction yalanı üzerine inşa edilen bir kampanya ile işgal etmiştir. Dönemin dışişleri bakanı Colin Powell’ın BM’de sunduğu kanıtların sahte olduğu sonradan itiraf edilmiştir.

3. Paraya Hükmedenler: Uluslararası Finansın Rolü

Dezenformasyonun en büyük finansörleri, küresel sermayeyi kontrol eden yapılar olmuştur. Finans kapitalizminin / finance capitalism efendileri olarak görülen Rothschild, J.P. Morgan ve Rockefeller gibi aileler, kendi ekonomik çıkarlarını korumak için hükümetleri ve medyayı yönlendirmişlerdir.

Bu yapılar, ulus devletlerin egemenliğini zayıflatmak ve "Yeni Dünya Düzeni" / New World Order olarak adlandırılan, finans odaklı bir küresel yönetimi tesis etmek amacıyla savaşları ve devrimleri finanse etmişlerdir. Örneğin, Bolşevik Devrimi’nin önderleri olan Lenin ve Troçki’nin, Rusya’yı içten çökertmek isteyen Wall Street bankerleri tarafından büyük fonlarla desteklendiği belgelerle ortaya konmuştur.

4. Medyanın Complicité (Suç Ortaklığı) ve Halkla İlişkiler Sektörü

Özgür olduğu iddia edilen ana akım medya / mainstream media, çoğu zaman sermaye gruplarının veya devletlerin çıkarlarına hizmet eden bir "rıza imalatı" / manufacturing consent merkezine dönüşmüştür.

• Sarı Gazetecilik ve PR: 19. yüzyılın sonunda Hearst ve Pulitzer gibi medya patronları, tiraj artırmak için sahte haberleri ve sansasyonalizmi körükleyerek "Sarı Gazetecilik" dönemini başlatmışlardır. 1991 Körfez Savaşı’nda ise Hill & Knowlton adlı halkla ilişkiler firması, "inkübatördeki bebekler" yalanını kurgulayarak ABD kamuoyunu savaşa ikna etmiştir.
• Modern Örnekler: Günümüzde medya, mülteci krizinden iklim değişikliğine kadar pek çok konuda yanlı / biased bir dil kullanarak kamuoyunu manipüle etmektedir. Örneğin, 1989 yılında Romanya’da Çavuşesku rejimini devirmek için kullanılan "Timişoara Katliamı" haberi, morglardan toplanan cesetlerin yan yana dizilmesiyle oluşturulan tamamen sahte bir mizansendir.

5. Dijital Çağ: İnternet, Algoritmalar ve Bilgi Kirliliği

İnternetin yaygınlaşması, bilgiye erişimi kolaylaştırırken bilgi kirliliğinin / information pollution da benzeri görülmemiş bir hızla yayılmasına neden olmuştur.

• Algoritmik Manipülasyon: Sosyal medya platformlarının (Facebook, Twitter vb.) algoritmaları, kullanıcıları sadece kendi görüşlerini doğrulayan içeriklerle karşı karşıya getiren "yankı odaları" / echo chambers ve "filtre balonları" / filter bubbles oluşturmaktadır.
• Yapay Zeka ve Siyasi Botlar: Günümüzde siyasi botlar / political bots, bir minute / dakika içerisinde milyonlarca paylaşım yaparak yapay bir kamuoyu algısı oluşturabilmektedir. Özellikle 2016 ABD başkanlık seçimleri ve Brexit süreci, bu dijital dezenformasyon araçlarının en yoğun kullanıldığı dönemeçler olmuştur.

Sonuç: Tarihsel Süreklilik ve Çıkarılacak Dersler

Tarih boyunca sahte haber, her zaman güçlünün zayıfı yönetmek veya rakibini bertaraf etmek için kullandığı bir enstrüman olmuştur. Antik Roma’nın mermer yazıtlarından bugünün dijital ekranlarına kadar değişen tek şey aracın hızıdır; niyet ise her zaman aynıdır: kitlelerin zihnini manipüle ederek güç devşirmek. Bilgi okuryazarlığı / information literacy ve eleştirel düşünme, bu muazzam dezenformasyon okyanusunda boğulmamak için sahip olmamız gereken en temel savunma mekanizmalarıdır.

---

Dipnotlar (APA Kaynakçası):

• Orecchia, A. M. & Preatoni, D. G. (2022). Bufale, fake news, rumors e post-verità: Discipline a confronto. Mimesis Edizioni.
• Levinson, P. (2016). Fake News in Real Context. Connected Editions.
• Barclay, D. A. (2018). Fake News, Propaganda, and Plain Old Lies. Rowman & Littlefield.
• Köhler, P. (2018). Leonardos Fahrrad: Die berühmtesten Fake News von Ramses bis Trump. C.H. Beck.
• Marqués, N. F. (2020). Fake news dell'antica Roma: 2000 anni di propaganda, inganni e bugie. Bibliotheka Edizioni.
• Seneviratne, K. (2020). Myth of ‘Free Media’ and Fake News in the Post-Truth Era. Sage Publications.

 

Not: Bazen Büyük Dosyaları tarayıcı açmayabilir...İndirerek okumaya Çalışınız.

Benzer Yazılar