OLİGARŞİK KOLEKTİVİZMİN TEORİ VE PRATİĞİ
- Bağlantıyı al
- E-posta
- Diğer Uygulamalar
Emmanuel
Goldstein
Birinci Bölüm Cehalet Güçtür.
Bilinen
tarih boyunca, olasılıkla Neolitik Çağ’ın sona ermesinden bu yana, dünyada üç
tür insan olagelmiştir: Yüksek, Orta ve Aşağı. Bunlar kendi içlerinde de pek çok
alt bölüme ayrılmışlar, sayısız ad taşımışlar, sayıları ve birbirlerine karşı
tutumları çağdan çağa değişmiş, ama toplumun temel yapısı hiçbir zaman
değişmemiştir. Olağanüstü ayaklanmalar ve kesin görünen değişimlerden sonra
bile, tıpkı ne kadar hızlı döndürülürse döndürülsün dönme ekseni doğrultusu
hep aynı kalan bir jiroskop gibi, aynı düzen hep kendini yeniden dayatmıştır.
Bu
üç kesimin amaçlan asla uzîaştırılamaz.Winston okumayı bıraktı: Rahat rahat,
güven içinde okuyor
olmanın tadını çıkarmak istiyordu. Bir başınaydı: ne tele-ekran
ne anahtar deliğinden bir dinleyen. İkide bir arkasına dönüp bakması ya da
okuduğu sayfayı eliyle kapaması da gerekmiyordu. Tatlı yaz havası yanaklarını
okşuyordu. Uzaklardan bir yerden çocukların belli belirsiz bağırtıları
geliyordu: Odada saatin tiktaklarından başka bir ses yoktu. Koltuğa biraz daha
gömülüp ayaklarını şöminenin siperliğine uzattı. Mutluluk buydu işte,
sonsuzluk buydu. Birden, insanın her sözcüğünü tekrar tekrar okuyacağını
bildiği bir kitapta yaptığı gibi, kitabın başka bir yerini açtı ve kendini
üçüncü bölümde buldu. Okumaya devam etti:
Üçüncü Bölüm
Savaş Barıştır.
Dünyanın
üç büyük süper-devlete bölünmesi, yirminci yüzyılın ortalarına gelinmeden
öngörülebilecek ve gerçekten de öngörülmüş bir olaydı. Avrupa’nın Rusya
tarafından, Britanya İmparatorluğu’nun da Birleşik Devletler tarafından ele
geçirilmesiyle birlikte, var olan üç devletten ikisi oluşmuştu bile. Üçüncü
devlet Doğuasya ise, ancak on yıl kadar süren kanşık savaşlardan sonra ortaya
çıktı. Üç süper-devlet arasındaki sınırlar kimi yerlerde rastgele oluşmuştur,
kimi yerlerde savaşın gidişine göre değişip durur, ama genellikle coğrafi
konuma uyar. Avrasya, Portekiz’den Bering Boğazı’na kadar, Avrupa’nın ve Asya
anakarasının tüm kuzeyini kapsar. Okyanusya, Kuzey ve Güney Amerika’yı,
aralarında Britanya Adaları’nın da bulunduğu Atlas Okyanusu adalarını,
Avustralasya’yı ve Afrika’nın güneyini içine alır. Ötekilerden daha küçük olan
ve batı sınırı pek o kadar belirli olmayan Doğuasya ise, Çin ve onun
güneyindeki ülkeleri, Japon adalarını ve Mançurya, Moğolistan ve Tibet’in büyük
ama durmadan değişen bir bölümünü kapsar.
Bu
üç süper-devlet, saflaşmalar değişmekle birlikte, son yirmi beş yıldır
birbiriyle sürekli savaşmaktadır. Ne var ki, savaş artık yirminci yüzyılın ilk
onyıllarındaki amansız yok etme savaşı olmaktan çıkmıştır. Birbirlerini yok
edemeyen, birbirleriyle savaşmaları için hiçbir somut nedenleri olmadığı gibi,
aralarında gerçek bir ideolojik ayrılık da bulunmayan taraflar arasında,
sınırlı hedefleri olan bir savaştır bu. Ancak bu, çarpışmaların ya da savaşla
ilgili tutumun eskisi kadar gaddarca olmaktan çıktığı ya da daha soylu bir
niteliğe büründüğü anlamına gelmemektedir. Tam tersine, savaş çılgınlığı tüm
ülkelerde olanca evrenselliğiyle sürmekte; ırza geçme, yağmalama, çocukları
boğazlama, tüm halkı köleleştirme, hatta tutsakların kaynar suya atılması ve
diri diri gömülmesi gibi eylemler olağan sayılmakta, dahası bütün bunlar düşman
tarafından değil de kendi ülkeniz tarafından yapılıyorsa, övgüyle
karşılanmaktadır. Ama doğrudan savaşa giren insanların sayısı pek az olduğu
gibi, bunların çoğu iyi eğitim görmüş ve uzlaşmış kişilerdir; üstelik savaş
eskiye oranla çok daha az kayba yol açmaktadır. Meydana gelen çarpışmalar da,
sokaktaki insanın pek haberinin olmadığı belirsiz sınırlarda ya da deniz yollarındaki
stratejik noktaları koruyan Yüzen Kalelerin çevresinde gerçekleşmektedir.
Savaş, uygarlık merkezlerinde, tüketim maddelerinin durmadan kısıtlanmasından
ve arada sırada otuz kırk kişinin ölümüne yol açan tepkili bombalardan başka
bir anlam taşımamaktadır. Aslında savaş nitelik değiştirmiştir. Daha doğrusu,
savaşın nedenlerinin önem sırası değişmiştir. Yirminci yüzyılın başlarındaki
büyük savaşlarda sınırlı bir rol oynayan güdüler artık başat bir duruma
gelmiştir ve bilinçli bir kabul görmekte ve temel alınmaktadır. Bugünkü
savaşın niteliğini anlamak için -çünkü tarafların birkaç yılda bir yeniden
saflaşmalarına karşın, savaş aynı savaştır-, her şeyden önce, kesin bir sonuca
ulaşmasının olanaksız olduğunu kavramak gerekir. Üç süperdevletten hiçbiri,
öteki ikisi bir araya gelse bile, kesin bir yenilgiye uğratılamaz. Çünkü
aralarında sarsılmaz bir güç dengesi vardır ve doğal savunmaları olağanüstüdür.
Avrasya'yı uçsuz bucaksız topraklan, Okyanusya’yı Atlas Okyanusu ile Büyük
Okyanus’un engin suları, Doğuasya’yı da halklannın doğurganlığı ve çalışkanlığı
korumaktadır. İkincisi, artık maddi anlamda uğruna savaşılacak bir şey
kalmamıştır. Üretim ile tüketimin birbirine uyumlu kılındığı, kendi kendine
yeterli ekonomilerin oluşmasıyla birlikte, daha önceki savaşların ana nedeni
olan pazar kapışmaları son bulmuş, hammadde kavgalan artık bir ölüm kalım
sorunu olmaktan çıkmıştır. Üç süper-devletin de toprakları o kadar geniştir ki,
gereksinim duyduğu hammaddelerin hemen hemen tümünü kendi sınırları içinde
elde edebilmektedir. Yine de, savaşın dolaysız bir ekonomik amacı olduğu
düşünülecek olursa, bugünkü savaş bir işgücü savaşıdır. Süperdevletlerin
sınırları dışında, hiçbirinin kalıcı egemenlik kuramadığı geniş bir dörtgen yer
almakta, dört köşesini Tanca, Brazzaville, Darwin ve Hongkong kentlerinin tuttuğu
bu bölgede dünya nüfusunun yaklaşık beşte biri yaşamaktadır. Üç devlet sürekli
olarak bu yoğun nüfuslu bölgeleri ve kuzey buz başlığını ele geçirmek için savaşım
vermektedir. Sonuçta, tartışmalı bölgenin tümünü tek başına hiçbir devlet
denetim altına alamamaktadır. Bölgenin çeşitli bölümleri durmadan el
değiştirmekte, şu ya da bu yörenin apansız bir ihanetle ele geçirilmesi sonucunda,
cepheleşmelerde sürekli değişiklik olmaktadır.
Tartışmalı
bölgelerin tümünde değerli madenler bulunmakta ve kauçuk gibi, daha soğuk
iklimlerde dahapahalı yöntemlerle yapay bir biçimde üretilmek zorunda kalınan
önemli bitkisel ürünler yetişmektedir. Ama en önemlisi, buralarda bitmez
tükenmez bir ucuz emek kaynağı bulunmasıdır. Ekvatoral Afrika’yı, Ortadoğu ülkelerini,
Güney Hindistan’ı ya da Endonezya Takımadalarını denetimi altına alan devlet,
boğaz tokluğuna başını kaldırmadan çalışan yüz milyonlarca ırgatın bedenlerini
de ele geçirmiş olur. Bu bölgelerin nerdeyse açıkça köleleştirilmiş olan
insanları, durmadan bir istilacıdan bir başka istilacının eline düşerken, daha
çok silah üretme, daha çok toprak ele geçirme, daha çok işgücünü denetleme,
daha da çok silah üretme, daha da çok toprak ele geçirme yarışında kömür ve
petrol gibi kullanılırlar. Gerçekte, çarpışmaların asla tartışmalı bölgelerin
sınırlarının ötesine geçmediği bilinmelidir. Avrasya’nın sınırlan Kongo
havzası ile Akdeniz’in kuzey kıyısı arasında gidip gelir; Hint Okyanusu ve
Büyük Okyanus'taki adalar Okyanusya ile Doğuasya arasında durmadan el
değiştirir; Moğolistan’da Avrasya ile Doğuasya arasındaki sınır çizgisi
sürekli değişir; üç devlet de, büyük ölçüde ıssız ve keşfedilmemiş yörelerden
oluşan, Kutup çevresindeki uçsuz bucaksız topraklarda hak iddia eder: Ama güç
dengesi hemen hemen hiç değişmez ve her süper-devletin ana topraklanna hiçbir
zaman dokunulmaz. Üstelik Ekvator çevresindeki, sömürülen halkların emeği aslında
dünya ekonomisi için hiç de gerekli değildir. Bunlar dünyanın zenginliğine
hiçbir şey katmaz, çünkü ürettikleri her şey savaş için kullanılır, savaşmanın
amacı ise her zaman, verilecek başka bir savaşta daha iyi bir konumda olmaktan
başka bir şey değildir. Köle halkların emeği, yalnızca sürekli savaşın
temposunun hızlandırılmasını sağlar. Onlar olmasa da, dünya toplumunun yapısı
ve varlığını sürdürme yolu temelde değişmeyecektir.
Modern
savaşın ana amacı (bu amaç, çiftdüşün ilkelerine uygun olarak, İç Parti
yönetiminin beyinleri tarafından aynı anda hem benimsenmiş hem de reddedilmiştir),
genel yaşam düzeyini yükseltmeksizin, makinelerin ürettiklerini tüketmektir. On
dokuzuncu yüzyıl sonlarından bu yana, tüketim malları fazlasının ne
yapılacağı, sanayi toplumunun gizil bir sorunu olagelmiştir. Pek az insanın
yeterince yiyecek bulabildiği günümüzde bu sorun hiç kuşkusuz ivedilik
taşımamaktadır; dahası, hiçbir yapay yok etme süreci yaşanmıyor olsaydı bile
ivedilik kazanmayabilirdi. Günümüz dünyası, 1914’ten önceki dünyayla, hele o
dönemin insanlarının düşledikleri gelecekle karşılaştırıldığında, çorak, açlık
çekilen ve yıkıntıya dönmüş bir yerdir. Yirminci yüzyılın başlarında, nerdeyse
bütün okuryazar insanların aklından, son derece zengin, insanlara boş vakit
sağlayan, düzenli ve verimli bir geleceğin toplumu düşü -cam, çelik ve
kaıbeyaz betondan oluşan parlak, pırıl pınl bir dünyageçmekteydi. Bilim ve
teknoloji baş döndürücü bir hızla gelişiyordu ve bu gelişmenin böyle sürüp
gideceği doğal görünüyordu. Ne var ki, biraz bitmek bilmeyen savaşlar ve
devrimlerden dolayı güçten düşülmesi yüzünden, biraz da bilimsel ve teknik
ilerleme tekdüzeleştirilmiş bir toplumda asla var olamayacak deneysel düşünceye
dayandığı için, beklenen olmadı. Bir bütün olarak bakıldığında, bugün dünya
elli yıl öncesinden daha ilkel. Gerçi bazı geri kalmış bölgeler kalkındı,
savaşlar ve polis istihbaratıyla ilgili olarak pek çok aygıt geliştirildi, ama
deneyler ve buluşlar büyük ölçüde durdu ve bin dokuz yüz ellilerdeki nükleer
savaşın yol açtığı yıkımlar hiçbir zaman tam anlamıyla onarılmadı. Kaldı ki,
makinelerin içerdiği tehlike olduğu gibi duruyor. İlk makinenin ortaya çıktığı
andan başlayarak, aklı başında bütün insanlar, ağır çalışma koşulları ve
eşitsizliğin sürmesine gerek kalmadığını açık seçik anlamışlardı. Makineler
bilinçli olarak bu amaçla kullanılmış olsaydı, açlık, aşın çalışma, pislik,
cehalet ve hastalık birkaç kuşak sonra yok edilebilirdi. Aslında, makine, böyle
bir amaçla kullanılmamasına karşın, kendiliğinden bir işleyişle -bazen
paylaştınlmak zorunda kalınan bir zenginlik üreterekon dokuzuncu yüzyılın sonu
ve yirminci yüzyılın başındaki yaklaşık elli yıllık bir dönemde ortalama insanın
yaşam düzeyini çok büyük ölçüde yükseltti.
Gel
gör ki, zenginliğin genel yükselişinin hiyerarşik bir toplumun ortadan
kaldırılmasını tehlikeye düşürdüğü, ama aslında hiyerarşik toplumun bir
anlamda ortadan kaldırılması demek olduğu da açıktı. Belli ki, herkesin daha
az çalıştığı, yeterince yiyecek bulduğu, banyosu ve buzdolabı olan bir evde
yaşadığı, bir arabası, hatta uçağı olduğu bir dünyada, eşitsizliğin en
belirgin, belki de en önemli biçimi ortadan kalkmış olacaktı. Zenginlik, bir
kez genelleşti mi, ayrım tanımayacaktı. Hiç kuşku yok ki, kişisel mülk ve lüks
anlamında zenginliğin eşit bir biçimde dağıtılacağı, buna karşılık iktidarın
küçük bir ayrıcalıklı zümrenin elinde toplanacağı bir toplum düşünmek
mümkündü. Ama böyle bir toplum uygulamada uzun süre ayakta kalamazdı. Çünkü boş
vakit ve güvenlik herkesçe paylaşıldığında, yoksulluğun serseme çevirdiği
geniş kitleler okuryazar olacak, kendi başına düşünmeyi öğrenecek, o zaman da
hiçbir işe yaramadığını sonunda fark ettiği ayncalıklı azınlığı ortadan
kaldıracaktı. Hiyerarşik toplumun varlığı, uzun sürede, ancak yoksulluk ve
cehalete yaslanarak sürebilirdi. Yirminci yüzyılın başlarında bazı düşünürlerin
hayalini kurdukları gibi, geçmişin tarım toplumuna geri dönmek de uygulanabilir
bir çözüm değildi. Bu, hemen hemen tüm dünyada handiyse içgüdüselleşmiş
makineleşme eğilimine ters düşüyordu; dahası, sanayileşmede geri kalan her
ülke askerî açıdan da güçsüz düşüyor, daha gelişmiş rakiplerinin dolaylı ya da
dolaysız boyunduruğu altına giriyordu.
Mal
üretimini kısıtlayarak halk kitlelerinin yoksulluğunu sürdürmek de yeterli bir
çözüm değildi. Kapitalizmin son aşamasına geldiği, kabaca 1920 ve 1940 yılları
arasında büyük ölçüde böyle oldu. Birçok ülkenin ekonomisi durgunluğa
bırakıldı, topraklar ekilmedi, yeni makine yatırımları yapılmadı, halkın geniş
kesimleri çalıştırılmadı ve yarı aç yan tok, Devlet yardımına terk edildi. Ama
bu da askerî bakımdan güçsüz düşülmesine yol açtı ve getirdiği yoksunluklar
açıkça gereksiz olduğundan, muhalefeti kaçınılmaz kıldı. Sorun, dünyanın gerçek
zenginliğini artırmadan sanayinin çarklarının nasıl döndürüleceğiydi. Üretimin
sürdürülmesi, ama ürünlerin dağıtılmaması gerekiyordu. Uygulamada bunu gerçekleştirmenin
tek yolu da, savaşın sürekli kılınmasıydı.
Savaşın
asıl yaptığı, yok etmektir; ama ille de insanları yok etmesi gerekmez, insan
emeğinin ürünlerini de yok eder. Savaş, halk kitlelerini fazlasıyla rahata
erdirecek, dolayısıyla uzun sürede kafalarının fazlasıyla çalışmasını
sağlayacak araç gereç ve donatımı paramparça etmenin, stratosfere yollamanın ya
da denizin dibine göndermenin bir yoludur. Savaşta kullanılan silahlar yok
edilmese bile, silah yapımı, tüketilebilecek herhangi bir şey üretmeksizin
işgücünü kullanmanın uygun bir yoludur. Sözgelimi, bir Yüzen Kale’de, birkaç
yüz şilebin yapımında kullanılabilecek emek yatar. Sonunda, kimseye somut bir
yarar sağlamadan sökülüp hurdaya çıkarılır ve yeniden büyük emekler harcanarak
yeni bir Yüzen Kale yapılır. Savaş uğraşı, ilke olarak, her zaman halkın basit
gereksinimleri karşılandıktan sonra geriye kalabilecek üretim fazlasını
tüketecek biçimde tasarlanır. Uygulamada, halkın gereksinimleri hiçbir zaman
yeterince değerlendirilmediği için, sonunda zorunlu gereksinimlerin yarısı hep
eksik kalır; ama bu bir avantaj olarak görülür. Ayrıcalıklı kesimlere bile
sıkıntı çektirmek, bilinçli bir tutumun sonucudur; çünkü genel hır yoksunluğun
hüküm sürmesi küçük ayrıcalıkların önemini artırır ve böylece bir kesim ile
öbürü arasındaki farkı büyütür. Yirminci yüzyılın başlarındaki ölçütlere
baktığımızda, bir İç Parti üyesinin bile çok yalın bir yaşam sürdüğünü, çalışarak
yaşadığını görürüz. Ama yine de, sahip olduğu birkaç lüks -dayalı döşeli büyük
bir apartman dairesi, daha iyi kumaştan yapılmış giysiler, yemeği, içkisi ve
tütününün daha kaliteli olması, iki üç uşağının bulunması, özel arabası ya da
helikopterinin olmasıonu bir Dış Parti üyesinden farklı bir konuma
yerleştirir; Dış Parti üyelerinin de, “proleterler” dediğimiz dibe vurmuş
kitlelerle karşılaştırıldığında, benzer avantajları vardır. Sanki kuşatma
altındaki bir kentte yaşanmaktadır da, zenginlik ile yoksulluk arasındaki
ayrım bir parça at etine sahip olup olmamaya bağlıdır. Aynı zamanda, savaşta,
dolayısıyla da tehlike altında yaşıyor olmanın farkındalığı, tekmil iktidarın
küçük bir zümrenin ellerine teslim edilmesini, hayatta kalmanın doğal,
kaçınılmaz koşulu kılar.
Savaş,
görüleceği gibi, gerekli yıkımı sağlamakla kalmaz, aynı zamanda bu yıkımı
psikolojik bakımdan kabul edilebilir bir biçimde sağlar. İlke olarak,
tapınaklar ve piramitler yaptırarak, çukurlar kazdırıp sonra yeniden kapattırarak,
dahası çok büyük ölçülerde mal üretip sonra hepsini yakarak, dünyanın emek
fazlasını boşa harcamak çok kolay olurdu. Ama bu, hiyerarşik bir toplumun yalnızca
ekonomik temelini gerçekleştirirdi, duygusal temelini değil. Burada söz konusu
olan, düzgün bir biçimde çalışmayı sürdürdüğü sürece davranışları önem taşımayan
halk kitlelerinin morali değil, Parti’nin moralidir. En sıradan Parti üyesinin
bile işinin ehli, çalışkan ve belirli sınırlar içinde de olsa zeki olması
beklenir, ama korku, nefret, yaltaklanma, zafer düşkünlüğü gibi ruh halleri
bulunan saf ve cahil bir bağnaz olması da gerekir. Başka bir deyişle, zihinsel
yapısının savaş haline uygun olması gereklidir. İlle de gerçekten savaşılıyor
olması gerekmez; belirleyici bir zafer mümkün olmadığından, savaşın nasıl
gittiği de önemli değildir. Gerekli olan tek şey, bir savaş halinin var
olmasıdır. Parti’nin üyelerinden istediği ve savaş ortamında daha kolay
sağlanan zekâ yarılması artık genelleşmiştir, ama rütbe yükseldikçe bu daha da
belirginlik kazanır. Savaş isterisi ve düşmandan nefretin en güçlü olduğu yer
İç Parti’dir. Bir İç Parti üyesi, yönetici niteliği taşıdığı için, savaş
haberlerinin uydurma olduğunu çoğu zaman bilmelidir ve tüm savaşın düzmece
olduğunun, ya savaş diye bir şey olmadığının ya da açıklananlardan çok farklı
amaçlar uğruna savaşıldığının çoğu zaman ayırdında olabilir; ama bunları
bilmenin etkisi çiftdüşün tekniğiyle kolayca giderilir. Bu arada, bir
İç Parti üyesi, savaşın gerçek, zaferin kaçınılmaz ve Okyanusya ’mn tüm
dünyanın tartışılmaz efendisi olduğuna gizemli bir biçimde inanmakta bir an
bile duraksamaz.
Tüm
İç Parti üyeleri yaklaşmakta olan bu zafere yürekten inanırlar. Zafer ya
giderek daha fazla toprak ele geçirip böylece olağanüstü bir güç üstünlüğü
oluşturarak ya da yeni ve karşı durulmaz bir silah keşfederek elde
edilecektir. Yeni silah arayışları aralıksız sürmektedir ve yaratıcı düşünceye
yatkın beyinlerin at oynatabildiği pek az etkinlikten biridir. Bugün
Okyanusya’da, eski anlamıyla Bilim, yok olmanın eşiğine gelmiş bulunmaktadır.
Yenisöylem’de, "Bilim’’i karşılayan tek bir sözcük yoktur. Geçmişin tüm
bilimsel başarılarının dayandığı deneysel düşünce yöntemi, İngsos’un en temel
ilkelerinin karşısındadır. Dahası, teknolojik ilerleme bile, ancak ürünleri
insan özgürlüğünün daraltılmasında kulianılabiliyorsa gerçekleşir. Dünya, tüm
yararlı uğraşlarda ya yerinde saymakta ya da geriye gitmektedir. Kitaplar makineler
tarafından yazılırken, tarlalar atların çektiği sabanlarla sürülmektedir. Ne
var ki, yaşamsal önem taşıyan konularda -açıkçası, savaş ve güvenlik casusluğu
gibi konulardadeneysel yaklaşım hâlâ özendirilmekte ya da en azından hoş
görülmektedir. Parti’nin iki hedefi, tüm yeryüzünü fethetmek ve her türlü
bağımsız düşünme olasılığını tümden yok etmektir. O yüzden, Parti’nin çözmeye
çalıştığı iki büyük sorun vardır. Bunlardan biri, bir insanın ne düşündüğünün
kendisinden habersiz nasıl okunabileceği; öbürü de, yüz milyonlarca insanın
önceden uyarılmadan birkaç saniye içinde nasıl öldürülebileceğidir. Bugün
yapılmakta olan bilimsel araştırmaların konusu budur. Günümüzün bilimcisi, ya
insanların yüz ifadelerinin, el kol hareketlerinin ve ses tonlarının anlamını
kılı kırk yararcasına inceleyen ve uyuşturucuların, şok tedavisinin, hipnozun
ve fiziksel işkencenin doğruyu söyletme etkilerini sınayan bir psikologla
sorgulamacının bir karışımıdır ya da uzmanlık alanının yalnızca insanların
canını almayla ilgili dallarıyla uğraşan bir kimyacı, fizikçi ya da biyolog.
Uzmanlardan oluşan ekipler, Barış Bakanlığı’nın koskocaman laboratuvarlannda ve
Brezilya ormanları, Avustralya çölleri ya da Antarktika’nın yitik adalarındaki
gizli deney istasyonlarında, bıkıp usanmadan çalışmaktadır. Bazıları geleceğin
savaşlarının lojistiğini planlamakta; bazıları her geçen gün daha büyük tepkili
bombalar, gittikçe daha güçlü patlayıcılar ve gittikçe daha delinmez zırhlı
levhalar geliştirmekte; bazıları koca kıtaların tekmil bitki örtüsünü yok
edebilecek miktarlarda yeni ve daha ölümcül gazların, çözünür zehirlerin ya da
her türlü antikora karşı bağışıklık kazanmış hastalık mikroplarının nasıl
üretilebileceğini araştırmakta; bazıları suyun altında ilerleyen bir denizaltı
gibi toprağın altında gidebilecek bir araç ya da bir yelkenli gibi hiçbir üsse
bağımlı olmadan uçabilecek bir uçak üretmek için uğraşmakta; bazıları güneş
ışınlarını uzayda binlerce kilometre uzaklıkta asılı duran merceklerde
odaklandırmak ya da yeryüzünün merkezindeki ısıyı çekip sızdırarak yapay
depremler ve deprem dalgaları oluşturmak gibi daha da uzak olasılıkları mümkün
kılmaya çalışmaktadırlar.
Gel
gör ki, bu projelerin hiçbiri azıcık olsun gerçekleşmediği gibi, üç
süper-devletten hiçbiri öbürleri üzerinde belirgin bir üstünlük
kuramamaktadır. Daha da ilginci, üç devletin de daha şimdiden, bugünkü
araştırmalarıyla keşfedileceklerinden çok daha güçlü bir silaha, atom
bombasına sahip olmasıdır. Parti, her zaman yaptığı gibi, bu buluşu kendine
mal etmeye çalışsa da, atom bombalan ilk kez bin dokuz yüz kırklarda ortaya
çıkmış, on yıl kadar sonra da ilk kez geniş çaplı olarak kullanılmıştır. O
sıralar özellikle Avrupa Rusyası, Batı Avrupa ve Kuzey Amerika’daki sanayi
merkezlerine yüzlerce bomba bırakılmıştır. Sonunda, bütün ülkelerin egemen kesimleri,
birkaç atom bombası daha atılacak olursa düzenli toplumun ortadan kalkacağını,
dolayısıyla iktidarlarının son bulacağını anlamak zorunda kalmışlardır. O
günden sonra, hiçbir resmî anlaşma yapılmadığı gibi, böyle bir anlaşmanın sözü
bile edilmemiş olmasına karşın, tek bir bomba bile atılmamıştır. Üç devlet de
atom bombası üretmeyi sürdürmekte ve önünde sonunda kullanma fırsatını
bulacağına inanarak bir yerlere yığmaktadır. Bu arada, savaş sanatının son
otuz kırk yıldır pek fazla değiştiği söylenemez. Gerçi helikopterler eskisinden
daha çok kullanılmaktadır, bombardıman uçaklarının yerini büyük ölçüde güdümlü
füzeler almıştır, kolay batınlabilen savaş gemileri ise yerini, batınlması
nerdeyse olanaksız Yüzen Kalelere bırakmıştır; ama bunun dışında pek az
gelişme olmuştur. Tanklar, denizaltılar, torpiller, makineli tüfekler, hatta
tüfekler ve el bombaları hâlâ kullanılmaktadır. Bitmek bilmeyen kıyımların gazetelerde
yer almasına, tele-ekranlarda gösterilmesine karşın, birkaç haftada yüz
binlerce, hatta milyonlarca insanın can verdiği eski savaşların amansız
çarpışmaları bir daha asla tekrarlanmamıştır.
Üç
süper-devletten hiçbiri, ağır bir bozguna uğrama riski taşıyan bir harekâta
girişmez. Geniş çaplı bir harekâta kalkışılacaksa da, bu genellikle bir
müttefike baskın yapmak biçiminde olur. Üç devletin izlediği ya da izler gibi
göründüğü strateji aynıdır. Plan, çarpışmalar, pazarlıklar ve iyi zamanlanmış
ihanetleri bir arada yürüterek, rakip devletlerden birini tümüyle kuşatan bir
üs çemberi oluşturmak, sonra da o devletle bir dostluk antlaşması imzalayarak
her türlü kuşkuyu gidermek üzere yıllarca barış içinde kalmaktır. Bu süre
boyunca tüm stratejik noktalarda toplanacak atom bombası yüklü roketler, en
sonunda aynı anda ateşlenecek ve düşmana karşılık verme olanağı
tanınmayacaktır. İşte o zaman öteki süperdevletle bir dostluk antlaşması
imzalanarak yeni bir saldırıya hazırlanılacaktır. Bu tertip, söylemeye bile
gerek yok ki, gerçekleşmesi olanaksız bir hayaldir. Kaldı ki, Ekvator ve Kutup
çevresindeki tartışmalı bölgeler dışında hiçbir yerde çarpışma olmamaktadır;
düşman topraklarının istilasına hiçbir zaman girişilmemektedir. Süperdevletler
arasındaki sınırların bazı yerlerde değişken olmasının nedeni de budur.
Örneğin, Avrasya, coğrafi olarak Avrupa’nın bir parçası olan Britanya
Adaları’nı kolayca ele geçirebilirdi ya da buna karşılık, Okyanusya’nın
sınırlarını Ren nehrine, hatta Vistül nehrine kadar genişletmesi hiç de zor
olmazdı. Ama bu da, bütün tarafların hiç dile getirmedikleri halde bağlı
kaldıkları kültürel bütünlük ilkesini çiğnemek olurdu. Okyanusya bir zamanlar
Fransa ve Almanya diye bilinen bu bölgeleri ele geçirecek olsaydı, orada
yaşayanların kökünü kazımak gibi çok güç bir işe kalkışmak ya da teknik gelişme
açısından aşağı yukarı Okyanusya’nın düzeyine ulaşmış yüz milyonluk bir nüfusu
özümlemek zorunda kalacaktı. Üç süper-devlet de aynı sorunla karşı karşıyadır.
Yapılan gereği, savaş tutsakları ve renkli kölelerle belirli ilişkiler dışında,
yabancılarla kesinlikle hiçbir bağlantı kurmamaları gerekmektedir. O andaki
resmî müttefike bile her zaman büyük bir kuşkuyla bakılmaktadır. Sıradan bir
Okyanusya yurttaşının, savaş tutsaklan dışında, bir Avrasya ya da Doğuasya
yurttaşını görme olanağı bile olmadığı gibi, yabancı dil öğrenmesi de yasaktır.
Yabancılarla bağlantı kurmasına izin verilirse, onlann da kendisi gibi birer
beniâdem olduklannı ve kendisine anlatılanlann çoğunun yalan olduğunu
anlayabilir. İçinde yaşadığı kapalı dünyanın duvarları yıkılabilir ve
maneviyatının bağlı olduğu korku, nefret ve üstünlük duygusu yerle bir
olabilir. O yüzden, İran, Mısır, Cava ya da Seylan sık sık el değiştirse de, üç
süper-devlet, ana sınırlardan içeriye bombalardan başka bir şeyin asla
girmemesi gerektiğinin farkındadır.
Bunun
altında, hiçbir zaman seslendirilmeyen, ama söylenmeden anlaşılan ve göz önünde
tutulan bir gerçek yatmaktadır: Yaşam koşullan üç süper-devlette de birbirinin
aynıdır. Okyanusya'daki egemen felsefenin adı İngsos'tur; Avrasya’da buna
Neo-Bolşevizm denir; Doğusya’da ise bunun Ölüme Tapınma diye çevirebileceğimiz,
ama belki Özünden Geçmek de diyebileceğimiz Çince bir adı vardır. Bir Okyanusya
yurttaşının öteki iki felsefenin ilkelerini öğrenmesine izin verilmez, tam
tersine o ilkeleri ahlak ve sağduyuya yöneltilmiş barbarca saldırılar olarak
lanetlemesi istenir. Aslında bu üç felsefenin birbirinden pek farkı olmadığı
gibi, destekledikleri toplum düzenleri arasında da hiçbir fark yoktur. Her
yerde aynı piramit yapısı, yan kutsal bir öndere tapınma, sürekli savaşa
dayanan ve sürekli savaşa hizmet eden bir ekonomi söz konusudur. Dolayısıyla,
üç süper-devlet birbirinin topraklarını fethedemeyeceği gibi, bundan bir yarar
da sağlayamaz. Tam tersine, birbirleriyle çatışmayı sürdürdükleri sürece,
birbirine yaslanmış üç ekin demeti gibi birbirlerini ayakta tutarlar. Ve her
zamanki gibi, üç devletin egemen kesimleri, ne yaptığının hem farkındadır hem
de farkında değildir. Yaşamlarını dünyayı fethetmeye adamışlardır, ama aynı
zamanda bilirler ki, savaşın sonsuza dek ve zafere ulaşmadan sürüp gitmesi
gerekmektedir. Bu arada, fethedilme tehlikesinin olmaması, Ingsos’un ve
karşıtı düşünce sistemlerinin bir özelliği olan, gerçekliğin yadsınmasını
olanaklı kılmaktadır. Gerçi daha önce de söylemiştik, ama süreklilik kazanan
savaşın niteliğinin temelden değiştiğini bir kez daha vurgulamak isteriz.
Eski
çağlarda savaş, handiyse tanımı gereği, önünde sonunda son bulan, genellikle
kesin bir zafer ya da bozgunla sona eren bir şeydi. Yine bir zamanlar, savaş,
insan toplumlarının somut gerçeklikle sürekli ilişkide tutulmasını sağlayan
başlıca araçlardan biriydi. İktidarı ellerinde tutanlar, her çağda,
yönettikleri insanlara dünyaya ilişkin düzmece bir bakış açısı dayatmaya
çalışmışlar, buna karşılık askerî güçlerini zayıflatabilecek hiçbir yanılsamaya
arka çıkmayı göze alamamışlardır. Yenilgi, bağımsızlığın yitirilmesi ya da
istenmeyen başka bir sonuç anlamına geldiği sürece, yenilgiye karşı alınacak
önlemlerin ciddi olması gerekiyordu. Somut gerçekler göz ardı edilemezdi.
Felsefede, dinde, ahlakta ya da politikada iki kere iki beş edebilirdi, ama iş
bir top ya da uçağın yapımına geldi mi, iki kere iki dört etmek zorundaydı.
Güçsüz ülkeler önünde sonunda fethedilmeye mahkûmdu, güçlü olmak için verilen
savaşımda ise hayallere yer yoktu. Dahası, güçlü olmak için geçmişten dersler
çıkarmak, bunun için de geçmişte olup bitenleri iyi bilmek gerekiyordu. Hiç
kuşkusuz, gazeteler ve tarih kitapları her zaman yanlı ve yanıltıcıydı, ama
bugün uygulanan çarpıtmalar söz konusu değildi. Savaş, mantıklı davranmanın güvenilir
bir bekçisiydi; hele egemen sınıflar açısından, mantıklı davranmanın belki de
en önemli bekçisiydi. Savaşların kazanılması ya da kaybedilmesinin sorumluluğundan
hiçbir egemen sınıf tümüyle kaçamazdı.
Ama
savaş gerçekten sürekli bir nitelik aldığında, tehlikeli olmaktan da çıkar.
Savaş sürekli olunca, askerî gereklilik diye bir şey kalmaz. Teknik gelişme
durabilir, en elle tutulur gerçekler bile yadsınabilir ya da göz ardı
edilebilir. Daha önce de gördüğümüz gibi, bilimsel denebilecek araştırmalar
savaş amaçlı olarak hâlâ sürdürülmektedir, ancak bunlar birer hayal olmaktan
öteye geçmediği gibi, sonuç vermemesi de önem taşımamaktadır. Etkili olmaya,
hatta askerî bakımdan etkili olmaya bile artık gerek kalmamıştır. Okyanusya’da
Düşünce Polisi’ nden başka hiçbir şey etkili değildir. Üç süper-devlet de alt
edilmez olduğundan, sonunda her biri düşüncenin kolaylıkla saptırılabildiği
ayrı bir dünya olup çıkmıştır. Gerçeklik, baskısını ancak gündelik yaşamın
gereksinimlerinde duyurmaktadır: yeme ve içme, barınma ve giyinme
gereksinimi, zehir içerek ya da üst katların pencerelerinden atlayarak canına
kıymaktan sakınma gereksinimi gibi. Gerçi yaşam ile ölüm arasında, bedensel
zevk ile bedensel acı arasında hâlâ bir ayrım vardır, ama hepsi bu kadar. Dış
dünya ve geçmişle tüm bağlantıları kopmuş olan Okyanusya yurttaşlarının, uzayda
yıldızlar arasında, neresinin yukarısı, neresinin aşağısı olduğunu bilemeden
dolaşan birinden farkı yoktur. Böylesi bir devleti yönetenler, firavunların ya
da Roma imparatorlarının hiç olamadıkları kadar mutlaktırlar. Kendilerini
izleyen geniş halk kitlelerinin açlıktan ölmesini önlemekle, aynı zamanda da
rakipleriyle aynı düşük askerî teknoloji düzeyinde kalmakla yükümlüdürler; ama
bu asgari yükümlülükleri yerine getirdikten sonra, gerçekleri çarpıta saptıra
diledikleri biçime sokabilirler.
Demek,
savaş, daha önceki savaşlarla karşılaştırarak değerlendirdiğimizde, bir
düzenbazlıktan başka bir şey değildir. Boynuzları birbirlerini yaralayıp
bereleyemeyecek biçimde oluşmuş, gevişgetirenler takımından bazı hayvanlar
arasındaki dövüşlere benzemektedir. Ama savaşın, gerçek olmasa da, tümüyle
anlamsız olduğu söylenemez. Savaş, tüketim malları fazlasını eritmekle kalmaz,
aynı zamanda hiyerarşik bir toplumun istediği zihinsel ortamın korunmasına
destek olur. Savaş, görüleceği gibi, artık tümüyle bir iç sorundur. Eskiden,
bütün ülkelerin egemen kesimleri, ortak çıkarlarını bilerek savaşın yıkıcı
gücünü sınırlandırabilmelerine karşın, birbirleriyle gerçekten savaşırlar ve
savaştan zaferle çıkan her zaman yenik düşeni yağmalardı. Günümüzde ise asla
birbirlerine karşı savaşmamaktadırlar. Savaş her egemen kesim tarafından kendi
uyruklarına karşı verilmektedir ve savaşın amacı toprak ele geçirmek ya da
toprak yitirmeyi önlemek değil, toplum yapısının hiç değişmeden sürmesini
sağlamaktır. Demek, "savaş” sözcüğü bile, yanıltıcı bir anlam
kazanmıştır. Savaşın, sürekli bir niteliğe bürünmekle, savaş olmaktan çıktığını
söylemek belki de doğrudur. Savaşın, Neolitik Çağ’dan başlayarak yirminci
yüzyıl başlarına kadar insanlar üzerinde yarattığı baskı ortadan kalkmış,
yerini çok farklı bir şeye bırakmıştır. Üç süper-devlet, birbiriyle savaşmak
yerine, sürekli barış içinde kalarak birbirini kendi sınırlan içinde rahat
bırakma konusunda anlaşsaydı, sonuç nerdeyse aynı olurdu. Çünkü o zaman da her
biri dış tehlike baskısından uzak kalır, kendi dünyasında yaşamayı sürdürürdü.
Gerçekten sürekli olacak bir barış, sürekli bir savaşla aynı kapıya çıkardı.
Parti üyelerinin büyük çoğunluğu daha dar bir anlamda anlasa da, Parti
sloganının özündeki anlam budur: Savaş Barıştır.
Winston
bir an okumayı bıraktı. Uzakta bir yere düşen bir tepkili bombanın
gümbürtüsünü duymuş, ama tele-ekranın bulunmadığı bir odada yasak kitapla baş
başa olmanın keyfi kaçmamıştı. Yalnızlık ve güven, nerdeyse bedeninin
yorgunluğu, koltuğun yumuşaklığı, pencereden giren hafif rüzgârın yanaklarında
gezinişi kadar somut duygulardı. Kitap onu büyülemiş, daha doğrusu düşündüklerini
haklı çıkarmıştı. Gerçi bir bakıma yeni bir şey söylemiyordu, ama çekici
gelmesinin bir nedeni de buydu. Dağınık düşüncelerini toparlayabilseydi, o da
kitapta söylenenleri söylerdi. Kendininkine benzemekle birlikte, daha güçlü,
daha sistemli, daha korkusuz bir zihnin ürünüydü bu kitap. En iyi kitaplar
insana zaten bildiklerini söyleyen kitaplardır, diye geçirdi aklından. Yeniden
Birinci Bölüm’e dönmüştü ki, merdivende Julia’nın ayak seslerini duydu ve
karşılamak için yerinden kalktı. Julia kahverengi alet çantasını yere fırlatıp
Winston’ın kollarına atıldı. Birbirlerini görmeyeli bir haftadan fazla
olmuştu.
"Kitabı aldım,” dedi Winston,
birbirlerinden ayrılırlarken.
Julia,
pek ilgilenmemişçesine, “Ya, demek aldın? Güzel,” dedi ve kahve yapmak için
hemen gaz sobası önüne çömeldi.
Konuya
ancak yatakta yarım saat geçirdikten sonra dönebildiler. Akşam, yatak örtüsünü
üstlerine çekmeyi gerektirecek kadar serinlemişti. Aşağıdan o bildik şarkı sesi
ve taşların üstündeki ayak sesleri geliyordu. Winston'ın ilk gelişinde gördüğü,
kaslı kolları pençe pençe olmuş kadın sanki avludan hiç ayrılmamıştı. Sanki sabahtan
akşama kadar çamaşır leğeni ile çamaşır ipi arasında mekik dokuyor, mandalları
ne zaman ağzından çıkarsa o arzulu şarkıya başlıyordu. Julia yan dönmüş, uykuya
dalmak üzereydi. Winston yerde duran kitabı uzanıp aldı, doğrulup yatağın baş
tarafına yaslandı.
"Okumalıyız,”
dedi. “Sen de okumalısın. Kardeşliğin bütün üyeleri okumalı.”
Julia,
gözlerini açmadan, “Sen okusana,” dedi. "Yüksek sesle oku. Böylesi daha
iyi. Hem, okurken açıklarsın bana.”
Saat
altıyı, on sekizi gösteriyordu. En azından üç dört saatleri vardı. Winston
kitabı dizlerinin üstüne yerleştirdi, başladı okumaya:
Birinci
Bölüm
Cehalet
Güçtür.
Bilinen
tarih boyunca, olasılıkla Neolitik Çağ’ın sona ermesinden bu yana, dünyada üç
tür insan olagelmiştir: Yüksek, Orta ve Aşağı. Bunlar kendi içlerinde de pek
çok alt bölüme ayrılmışlar, sayısız ad taşımışlar, sayıları ve birbirlerine
karşı tutumları çağdan çağa değişmiş, ama toplumun temel yapısı hiçbir zaman
değişmemiştir. Olağanüstü ayaklanmalar ve kesin görünen değişimlerden sonra
bile, tıpkı ne kadar hızlı döndürülürse döndürülsün dönme ekseni doğrultusu
hep aynı kalan bir jiroskop gibi, aynı düzen hep kendini yeniden dayatmıştır.
"Julia,
uyanık mısın?” diye sordu Winston.
“Evet,
sevgilim, kulağım sende. Devam et. Müthiş.”
Winston
devam etti:
Bu
üç kesimin amaçları asla uzlaştırılamaz. Yüksek kesimin amacı, bulunduğu yeri
korumaktır. Orta kesimin amacı, Yüksek kesimle yer değiştirmektir. Aşağı
kesimin amacı ise -bir amacı varsa kuşkusuz, çünkü Aşağı kesimin temel
özelliği, ağır ve sıkıcı işlerin altında çoğu zaman gündelik yaşam dışında
hiçbir şeyin bilincine varamayacak kadar ezilmesidirtüm ayrımları ortadan
kaldırmak ve tüm insanların eşit olacağı bir toplum yaratmaktır. O yüzden, ana
çizgisi değişmeyen bir savaşım tarih boyunca tekrarlanıp durmaktadır. Yüksek
kesimin uzun dönemler boyunca iktidarı güvenli bir biçimde elinde tuttuğu görülmüş,
ancak önünde sonunda ya kendine olan inancını ya da güçlü bir biçimde yönetme
yeteneğini yitirdiği, hatta her ikisini birden yitirdiği dönemler de hep
yaşanmıştır. Böyle dönemlerde, özgürlük ve adalet uğruna savaşıyor görünerek
Aşağı kesimi de yanına alan Orta kesim tarafından devrilmiştir. Ne var ki, Orta
kesim, hedefine ulaşır ulaşmaz, Aşağı kesimi eski kölelik konumuna geri
gönderir ve kendisi Yüksek kesim konumuna geçer. Çok geçmeden, öteki kesimlerin
birinden ya da her ikisinden de kopan yeni bir Orta kesim ortaya çıkar ve
savaşım yeniden başlar. Bu üç kesimden, hedeflerine geçici de olsa hiçbir
zaman ulaşamayan, yalnızca Aşağı kesimdir. Tarih boyunca hiçbir somut gelişme
olmadığını söylemek abartılı olabilir. Günümüzdeki çöküş döneminde bile,
ortalama insan, birkaç yüzyıl öncekinden fiziksel olarak daha iyi durumdadır.
Ama refahın artması da, hareket tarzındaki yumuşamalar da, reformlar ya da
devrimler de, insanlığı eşitliğe bir adım bile yaklaştırmamıştır. Aşağı kesim
açısından, hiçbir tarihsel değişiklik, efendilerinin adının değişmesinden
başka bir anlam taşımamıştır.
On
dokuzuncu yüzyılın sonlarına gelindiğinde, pek çok gözlemci, bu sürecin
durmadan yinelendiğini açık seçik görmüştür. O zaman, tarihi döngüsel bir süreç
olarak yorumlayan düşünce okulları doğmuş, bunlar eşitsizliğin insan
yaşamının değişmez yasası olduğu savını öne sürmüştür. Hiç kuşkusuz, bu
öğretinin savunucuları geçmişte de her zaman olmuştu; ama bu kez ortaya
konuluşunda gözle görülür bir farklılık vardı. Eskiden, hiyerarşik toplum
düzeninin gerekliliği, özellikle Yüksek kesimin öğretişiydi. Krallar ve
aristokratlar ve onların asalakları rahipler, hukukçular ve benzerleri
tarafından savunulmuş ve ölümden sonra düşsel bir dünya vaaderiyle yenir
yutulur hale getirilmişti. Orta kesim, iktidarı ele geçirmek için savaşım
verirken, hep özgürlük, adalet ve kardeşlik gibi kavramlardan yararlanmıştı.
Şimdilerde ise, henüz yönetimde olmayan, ama çok geçmeden yönetimde olmayı
umut eden insanlar kardeşlik kavramına sarılmaya başladılar. Eskiden, Orta
kesim eşitlik bayrağına sarılarak devrimler yapmış, ama eski zorbalık düzenini
devirir devirmez kendisi yeni bir zorbalık düzeni kurmuştu. Yeni Orta kesimler
ise zorbalıklarını önceden ilan ettiler. On dokuzuncu yüzyıl başlarında ortaya
çıkmış bir kuram olan ve eskiçağların köle isyanlarına kadar uzanan düşünceler
zincirinin son halkasını oluşturan sosyalizm, hâlâ eski çağların ütopyacılığınm
etkisi altındaydı. Ama sosyalizmin, 1900’den başlayarak ortaya çıkan her
değişkesinde, özgürlük ve eşitliği sağlama amacı gittikçe daha açık biçimde
terk edildi. Yüzyıl ortalarında doğan yeni akımlar, Okyanusya’da İngsos,
Avrasya’da Neo-Bolşevizm, Doğuasya’da herkesçe bilinen adıyla ölüme Tapınma,
bilinçli bir biçimde özgürlüksüz/ü^ ve eşitsizliği sürekli kılmayı
hedefliyordu. Bu yeni akımlar, hiç kuşkusuz, eski akımların bağrından doğmuştu
ve onların adlarını koruyor, ideolojilerine sahte bir bağlılık gösteriyordu.
Hepsinin amacı, ilerlemeyi durdurmak ve tarihi kendi seçtikleri bir anda
dondurmaktı. O bildik sarkaç bir kez daha salınacak, sonra da duracaktı. Orta
kesim, her zamanki gibi, Yüksek kesimi alt edip onun yerini alacak; ama bu kez
Yüksek kesim, bilinçli bir strateji yürüterek, konumunu sürekli kılmayı
başaracaktı.
Yeni
öğretiler, biraz da, tarihsel bilginin birikimiyle ve on dokuzuncu yüzyıldan
önce hemen hiç var olmayan tarih bilincinin gelişmesiyle ortaya çıkmıştır.
Tarihin döngüsel işleyişi artık anlaşılır bir şeydi ya da öyle görünüyordu ve
anlaşılır bir şey olduğuna göre, değiştirilebilirdi de. Ama yeni öğretilerin
ortaya çıkışının temelinde yatan başlıca neden, insanların eşitliğinin daha
yirminci yüzyılın başlarında teknik bakımdan olanaklı duruma gelmiş olmasıydı.
Gerçi insanların hâlâ doğuştan yetenekleri açısından eşit olmadıkları ve
uzmanlık gerektiren işlerde bazı bireylerin öbürlerine yeğ tutulması gerektiği
doğruydu; ama artık sınıf ayırımlarına ya da büyük servet farklılıklarına
gerçekten gerek kalmamıştı. Önceki çağlarda, sınıf ayırımları yalnızca
kaçınılmaz değil, aynı zamanda istenen bir şey olmuştu. Uygarlığın bedeli eşitsizlikle
ödenmişti. Ne var ki, makine üretiminin gelişmesiyle birlikte durum
değişmişti. İnsanların farklı işlerde çalışmaları hâlâ gerekli olsa da, artık
farklı toplumsal ve ekonomik düzeylerde yaşamaları gerekmiyordu. Dolayısıyla,
iktidarı ele geçirmenin eşiğinde olan yeni kesimlerin gözünde, artık uğruna
savaşım verilmesi gereken bir ülkü olmaktan çıkmış, önüne geçilmesi gereken bir
tehlike olmuştu. Adil ve barışçı bir toplumun mümkün olmadığı daha ilkel
çağlarda, eşitliğe inanmak epeyce kolaydı. İnsanlar, binlerce yıldır, yasalar
ve ağır işlerin olmadığı bir toplumda kardeşçe yaşadıkları bir yeryüzü cenneti
düşlemişlerdi. Ve bu düş, her tarihsel değişimden kazançlı çıkan kesimleri de
belirli ölçüde etkilemişti. Fransız, İngiliz ve Amerikan devrimlerinin
mirasçıları insan haklarına, söz özgürlüğüne, yasalar önünde eşitliğe ve
benzerlerine bir ölçüde inandıklarını kendilerince dile getirmişler ve hatta
belirli ölçüde bu kavramlar doğrultusunda davranmaya özen göstermişlerdi. Ama
yirminci yüzyılın kırklı yıllarına gelindiğinde, siyasal düşünce alanındaki
tüm ana akımlar otoriter bir niteliğe bürünmüştü. Yeryüzü cenneti, tam da
gerçekleşebilir olduğu anda gözden düşmüştü. Bütün yeni siyasal kuramlar,
hangi adla ortaya çıkarsa çıksın, önünde sonunda yeniden hiyerarşiye ve
sınıflandırmaya varıyordu. Ve 1930 dolaylarında genel görünüm sertleşmeye
başlarken, çok uzun zamandır, bazı yerlerde yüzlerce yıldır terk edilmiş
uygulamalar -yargılamasız hapsetmeler, savaş tutsaklarının köle gibi
kullanılması, meydanlarda toplu idamlar, itiraf ettirmek için yapılan
işkenceler, rehinelerin kullanılması ve geniş kitlelerin sürülmesiyeniden
yaygınlaşmakla kalmamış, kendilerini aydın ve ilerici sayanlarca bile hoş
görülür, dahası savunulur olmuştu.
İngsos
ve rakipleri, ancak dünyanın dört bir yanında uluslararası savaşlar,
içsavaşlar, devrimler ve karşı-devrimlerle geçen bir on yıl sonra, tam
anlamıyla oluşturulmuş siyasal kuramlar olarak ortaya çıktılar. Ama yirminci
yüzyılda daha önce belirmiş ve genel olarak totaliter diye nitelenmiş çeşitli
sistemler bunlann habercisi olmuştu ve var olan kargaşadan doğacak dünyanın ana
hatları çoktan anlaşılmıştı. Bu dünyayı ne tür insanların yöneteceği de
anlaşılmıştı. Yeni aristokrasi büyük ölçüde bürokratlar, biliminsanlan,
teknisyenler, sendika yöneticileri, tanıtım uzmanları, toplumbilimciler,
öğretmenler, gazeteciler ve profesyonel politikacılardan oluşuyordu. Kökenleri
ücretli orta sınıf ve işçi sınıfının üst kesimlerinde yatan bu insanlar,
tekelci sanayi ve merkezi yönetimin verimsiz dünyasınca biçimlendirilmiş ve bir
araya getirilmişlerdi. Bunlar, eski çağlardaki benzerleri kadar açgözlü ve lüks
düşkünü değildiler, ama iktidar özlemiyle yanıp tutuşuyorlardı ve en önemlisi
de ne yaptıklarının daha fazla bilincinde oldukları gibi, muhalefeti ezmekte
de daha kararlıydılar. Özellikle de muhalefeti ezmekte daha kararlı oluşları
çok önemliydi. Bugünkülerle karşılaştırıldığında, geçmişin tüm buyurgan
yönetimlerinin isteksiz ve etkisiz kaldıkları görülür. Egemen kesimler şu ya da
bu ölçüde liberal düşüncelerden hep etkilenmişti ve işleri gevşek tutma,
yalnızca apaçık ortada olan işi göz önüne alma ve uyruklarının ne düşündüğüyle
pek ilgilenmeme eğilimindeydi. Günümüz ölçütleriyle kıyaslandığında,
Ortaçağ’ın
Katolik
Kilisesi bile hoşgörülü sayılabilirdi. Bunun bir nedeni, eskiden hiçbir
yönetimin yurttaşlarını sürekli denetim altında tutma gücüne sahip
olmamasıydı. Ne var ki, matbaanın bulunması kamuoyunu yönlendirmeyi kolaylaştırdı,
sinema ve radyo bu süreci daha da güçlendirdi. Televizyonun gelişmesiyle ve
aynı aygıtın hem alıcı hem de verici olarak kullanılmasını olanaklı kılan
teknolojik ilerlemeyle birlikte, özel yaşam ortadan kalktı. Bütün yurttaşlar ya
da en azından izlenmeye değer bütün yurttaşlar, günün yirmi dört saati polis
tarafından gözetlenebiliyor, bütün öteki iletişim kanallarından uzak
tutulabildikleri gibi, sürekli resmî propagandaya bağımlı kılmabiliyorlardı.
Artık ilk kez, yalnızca devlet iradesine tam bir boyun eğişin dayatılması
değil, tüm yurttaşların tümüyle aynı düşüncede olmaları da sağlanmıştı.
Elliler
ve altmışların devrimci döneminin ardından, toplum, her zaman olduğu gibi,
yeniden Yüksek, Orta ve Aşağı kesimlere ayrıldı. Ama yeni Yüksek kesim, öncekilerin
tersine, içgüdüleriyle hareket etmiyor, konumunu korumak için neyin gerekli
olduğunu biliyordu. Oligarşinin biricik güvenli temelinin kolektivizm olduğu
çoktan anlaşılmıştı. Servet ve ayrıcalığı korumanın en kolay yolu, bunlara
ortaklaşa sahip olmaktır. Yüzyıl ortalarında meydana gelen “özel mülkiyetin
ortadan kaldırılması”, gerçekte, mülkiyetin eskisinden çok daha az kişinin elinde
toplanması anlamına geliyordu; şu farkla ki, yeni mülkiyet sahipleri
bireylerden oluşan bir kitle değil, bir kesimdi. Hiçbir Parti üyesi, ufak
tefek özel eşyalar dışında, kendi başına bir şeyin sahibi değildir.
Okyanusya’da her şey kolektif olarak Parti’ye aittir, çünkü her şey Parti’nin
denetimi altındadır, üretilen her şeyi Parti uygun gördüğü biçimde
değerlendirir. Devrimi izleyen yıllarda Parti bu egemenliği hemen hiçbir karşı
koyuşla karşılaşmadan elde edebilmişti, çünkü söz konusu durum tümüyle bir
kolektifleştirme olarak sunulmuştu. Eskiden beri, kapitalist sınıfın
mülksüzleştirilmesini sosyalizmin izleyeceğine inanılmıştı ve kapitalistler
gerçekten de mülksüzleştirilmişlerdi işte. Fabrikalar, madenler, topraklar,
evler, ulaşım, her şey ellerinden alınmıştı ve bütün bunlar özel mülk olmaktan
çıktığına göre artık hepsinin kamu malı olması gerekirdi. Eski sosyalist
hareketin bağrından doğan ve onun terminolojisini olduğu gibi miras edinen
İngsos, sosyalist programın ana maddesini gerçekten de yerine getirmiş, böylece
önceden beklendiği ve istendiği gibi ekonomik eşitsizlik kalıcı kılınmıştı.
Ne
var ki, hiyerarşik toplumu sürekli kılmanın sorunları bundan derindir. Egemen
kesimin iktidardan düşebilmesinin yalnızca dört yolu vardır. Ya bir dış güç tarafından
alt edilecektir, ya ülkeyi yönetmekte kitlelerin baş kaldırmasına yol açacak
kadar yetersiz kalacaktır, ya güçlü ve hoşnutsuz bir Orta kesimin doğmasına
engel olamayacaktır ya da kendine olan güvenini ve yönetme isteğini
yitirecektir. Bu nedenlerin hiçbiri tek başına işlemez, dördü de şu ya da bu
ölçüde bir arada etki eder. Kendini bunların hepsine karşı koruyabilen bir
egemen sınıf sürekli iktidarda kalabilir. Önünde sonunda, belirleyici etken,
egemen sınıfın zihinsel eğilimidir.
Yüzyılımızın
ortalarından sonra, ilk tehlike gerçekten de ortadan kalkmıştı. Bugün dünyayı
bölüşmüş olan devletlerin üçü de aslında yenilmezdir; ancak yavaş gerçekleşen
demografik değişiklikler sonucunda yenilebilirler, ki güçlü bir yönetim bunu
kolayca önleyebilir. İkinci tehlike de yalnızca kuramda kalan bir tehlikedir.
Kitleler kendi başlarına asla ayaklanmadıkları gibi, sırf ezildikleri için
ayaklandıkları da görülmemiştir. Açıkçası, kıyaslama olanağından yoksun
bırakıldıkları sürece, ezildiklerinin farkına bile varmazlar. Bir zamanların
sürekli yinelenen ekonomik bunalımları tümden gereksiz olmuştur ve artık
meydana gelmelerine izin verilmemektedir. Ama daha başka ve daha büyük çarpıklıklar
meydana gelebilir ve gelmektedir de; hem de hiçbir politik sonuca yol açmadan,
çünkü insanlann hoşnutsuzluklarını açıkça dile getirebilecekleri hiçbir olanak
yoktur. Makine teknolojisinin gelişmesinden bu yana toplumumuzda kendini hissettiren
üretim fazlası sorunu ise, aynı zamanda halkın moralinin gerekli düzeye
yükseltilmesine de yarayan sürekli savaş düzeniyle (bkz. Üçüncü Bölüm)
çözülmüştür. O yüzden, bugün bizi yönetenler açısından gerçek tehlike,
becerikli, yan-işsiz, iktidara susamış insanlardan oluşan yeni bir kesimin
kopup ortaya çıkması ve kendi saflarında liberalizm ve kuşkuculuğun
gelişmesidir. Demek, sorun eğitimle ilgilidir. Hem yönetici kesimin hem de
onların hemen altındaki, yürütmeyle görevli daha geniş kesimin bilincinin sürekli
olarak biçimlendirilmesi sorunudur. Kitlelerin bilincinin ise yalnızca olumsuz
yönde etkilenmesi gerekmektedir.
Burada
anlatılanlar temelinde, önceden hiçbir şey bilmeyen biri bile, Okyanusya
toplumunun genel yapısını anlayabilir. Piramidin tepesinde Büyük Birader oturmaktadır.
Büyük Birader yanılmaz ve her şeye kadirdir. Tüm başarılar, tüm kazanımlar, tüm
zaferler, tüm bilimsel buluşlar, tüm bilgiler, tüm bilgelikler, tüm mutluluklar
ve tüm erdemler doğrudan onun önderliğinden doğar ve ondan esinlenir. Büyük
Birader’i bugüne kadar gören olmamıştır. O, duvarlardaki posterlerde bir yüz,
tele-ekranlarda bir sestir. Onun asla ölmeyeceğinden kesinlikle emin
olabiliriz, ne zaman doğduğu ise belirsizdir. Büyük Birader, Parti’nin dünyaya
görünmek için büründüğü surettir. İşlevi, bir örgütten çok bir bireye karşı
daha kolay duyulabilecek sevgi, korku ve saygı gibi duyguları kendisinde
odaklandırmaktır. Büyük Birader’den sonra, üye sayısı altı milyonla ya da
Okyanusya nüfusunun yüzde ikisinden azıyla sınırlı olan İç Parti gelir. İç
Parti'nin altında Dış Parti yer alır; İç Parti devletin beyni ise, Dış Parti
de devletin eli kolu sayılabilir. Ondan sonra, nüfusun belki de yüzde seksen
beşini oluşturan, genellikle “proleterler” dediğimiz suskun kitleler gelir.
Proleterler, daha önceki sınıflandırmamıza göre, Aşağı kesimdir; sürekli
olarak bir egemenin elinden bir başka egemenin eline geçen ekvatoral ülkelerin
köle halklarına gelince, onlar bu yapının kalıcı ya da gerekli bir parçası
değildir.
Bu
üç kesime üyelik, ilke olarak, kalıtsal değildir. İç Parti üyesi olan bir ana
babanın çocuğu, kuramsal olarak, İç Parti üyesi olarak doğmaz. Parti’nin her
iki bölümüne de on altı yaşında yapılan bir sınavla girilir. Herhangi bir ırk
ayırımı yapılmadığı gibi, bir eyaletin başka bir eyalete belirgin bir üstünlüğü
de söz konusu değildir. Parti’nin en üst kademelerinde Yahudilere, Zencilere ve
saf Yerli kanı taşıyan Güney Amerikalılara rastlanabilir; bölge yöneticileri
de o bölgenin insanları arasından seçilirler. İnsanlar, Okyanusya’nın hiçbir
yöresinde, uzak bir başkentten yönetilen bir sömürge halkı oldukları duygusuna
kapılmazlar. Okyanusya’nın başkenti yoktur, resmî başkanı ise yerini kimsenin
bilmediği biridir. İngilizce’nin her yerde konuşulan başlıca dil, Yenisöylem’in
de resmî dil olması dışında, Okyanusya’da herhangi bir merkezileşme yoktur.
Yönetenleri bir arada tutan, kan bağı değil, ortak bir öğretiye bağlılıktır.
Toplumumuzun, ilk bakışta kalıtsal temellere dayalı görünen katmanlara, hem de
çok katı katmanlara ayrılmış olduğu doğrudur. Farklı kesimler arasında gidiş
gelişler, kapitalizmde, hatta sanayi öncesi çağlarda olduğundan çok daha azdır.
Parti’nin iki bölümü arasında belirli ölçüde bir değiştokuş olabilir; ama bu,
zayıfların İç Parti’den çıkarılması ve Dış Parti’nin hırslı üyelerinin
yükselmelerine izin verilerek zararsız kılınmalarıyla sınırlıdır. Ne var ki,
uygulamada, proleterlerin Parti’ye girmelerine izin verilmez. Hoşnutsuzluk
kaynağı olabilecek en yeteneklileri Düşünce Polisi tarafından belirlenip yok
edilir. Ama bu durum bir süreklilik göstermediği gibi, bir kural haline de
getirilmemiştir. Parti, sözcüğün eski anlamında bir sınıf değildir. İktidarı
ille de kendi çocuklarına aktarmak gibi bir amacı yoktur; en yeteneklileri
başta tutmanın başka bir yolu kalmasa, proleterler arasından yepyeni bir kuşağı
saflarına katmakta hiç duraksamaz. Parti’nin kalıtsal bir örgüt olmaması, zor
yıllarda, muhalefetin tarafsızlaştırtmasında hiç de azımsanmayacak bir rol
oynamıştı. "Sınıf ayrıcalığı" denen şeye karşı savaşım vermek üzere
eğitilmiş eski türden sosyalist, kalıtsal olmayanın sürekli olamayacağı kanısındaydı.
Oligarşinin sürekliliğinin fiziksel olmasının gerekmediğini görmediği gibi,
kalıtsal aristokrasilerin her zaman kısa ömürlü olduğunu, buna karşılık Katolik
Kilisesi gibi edinik örgütlerin kimi zaman yüzlerce, binlerce yıl
sürebildiğini durup düşünmemişti bile. Oligarşik yönetimin özü babadan oğula
geçmesi değil, ölülerin yaşayanlara dayattığı belirli bir dünya görüşü ve
belirli bir yaşam biçiminin sürdürülmesinde diretilmesidir. Yönetici kesim,
ardıllarını ortaya koyabildiği sürece yönetici kesimdir. Parti, soyunu değil,
kendisini sürdürmekle ilgilenir. İktidarı kimin elinde tuttuğu
önemli değildir, yeter ki hiyerarşik yapı hep aynı kalsın.
Zamanımızı
nitelendiren tüm inançlar, alışkanlıklar, beğeniler, duygular, düşünsel
eğilimler gerçekte Parti’nin gizemini korumak ve günümüz toplumunun gerçek doğasının
anlaşılmasını önlemek üzere düzenlenmiştir. Şu anda somut bir başkaldırı, hatta
bir başkaldırı hazırlığı bile olanaksızdır. Proleterlerin korkulacak bir yanı
yoktur. Kaderlerine terk edilmiş olan proleterler, yalnızca başkaldırı
dürtüsünden yoksun olarak değil, aynı zamanda dünyanın daha farklı
olabileceğini kavrama gücünden de yoksun bir biçimde kuşaklar ve yüzyıllar
boyunca çalışacak, üreyecek ve öleceklerdir. Proleterler, ancak sanayi
teknolojisinin gelişimi onların daha ileri düzeyde eğitilmelerini gerekli
kılsaydı tehlikeli olabilirlerdi; ama askerî ve tecimsel rekabet artık önemini
yitirdiği için, halkın eğitiminin düzeyi düşmektedir. Kitlelerin ne düşündükleri
ya da ne düşünmedikleri, ilgilenmeye değmez bir sorun olarak görülmektedir.
Bir düşünceleri olmadığı için onlara düşünsel özgürlük tanınabilir. Buna
karşılık, bir Parti üyesinin en önemsiz konuda bile en küçük bir düşünsel sapma
göstermesi hoş görülemez.
Parti
üyesi ömrü boyunca Düşünce Polisi’nin denetimi altında yaşar. Yalnızken bile
yalnız olduğundan bir türlü emin olamaz. Uykuda ya da uyanık, çalışıyor ya da
dinleniyor, banyoda ya da yatağında, nerede ne yapıyor olursa olsun, hiçbir
uyanda bulunulmadan ve denedendiğini bilmeden denedenir. Yaptığı her şey
ilgilenilmeye değerdir. Dostlukları, dinlenceleri, karısına ve çocuklarına
karşı tutumu, bir başinayken yüzünde beliren ifade, uykusunda mırıldandığı
sözler, hatta vücudunun kendine özgü hareketleri kılı kırk yararcasına
incelenir. Yalnızca açıktan açığa yanlış davranışlarının değil, gösterdiği her
türlü tuhaflığın, alışkanlıklarında meydana gelen her türlü değişikliğin, bir
içsavaşımın belirtisi olabilecek her türlü öfkelenişin saptanmaması
olanaksızdır. Hiçbir konuda seçme özgürlüğü yoktur. Öte yandan, nasıl hareket
edeceği herhangi bir yasaya ya da açık seçik belirlenmiş davranış ilkelerine
bağlanmış değildir. Okyanusya’da yasa diye bir şey yoktur. Saptandıkları zaman
kesin ölüm demek olan düşünceler ve davranışlar resmî olarak yasaklanmamıştır
ve ardı arası kesilmeyen temizlikler, tutuklamalar, işkenceler, hapse atmalar
ve buharlaştırmalar gerçekten suç işlemiş olan kişileri cezalandırmak için
değil, ileride suç işleyebileceği düşünülen kişileri yok etmek amacıyla
uygulanır.Bir Parti üyesinin yalnızca düşüncelerinin değil, içgüdülerinin de
doğru olması gerekir. Ondan beklenen inançlar ve davranışların pek çoğu hiçbir
zaman açık seçik belirtilmez; açık seçik belirtilse, İngsos’un bağrındaki
çelişkiler açığa çıkacaktır. Parti üyesi su katılmadık bir bağnazsa
(Yenisöylem’de derindüşünür), her koşulda, hangi inancın doğru
olduğunu ya da kendisinden hangi duygunun beklendiğini, düşünmeye gerek
duymadan, bilecektir. Kaldı ki, çocukluğunda gördüğü ve suçdurdurum,
aklakara ve çiftdüşün gibi Yenisöylem sözcükleri
çevresinde dönen incelikli zihin eğitimi, onu, neyle ilgili olursa olsun derin
düşünme konusunda isteksiz ve yeteneksiz kılar.
Bir
Parti üyesinden kişisel duygular taşımaması ve coşkuya kapılmaması beklenir.
Dışarıdaki düşmanlara ve içerideki hainlere karşı bitmek bilmeyen bir nefretle,
sürekli bir zafer sevinciyle ve Parti’nin gücü ve bilgeliği karşısında kendini
aşağılayarak yaşaması gerekir. Yaşadığı yavan, doyumsuz hayatın neden olduğu
hoşnutsuzluklar İki Dakika Nefret gibi yöntemlerle dışarıya yöneltilip giderilir
ve kuşkucu ya da asi bir kişilik yaratabilecek kuruntular genç yaşlarda
aşılanan iç disiplinle önceden yok edilir. Küçük çocuklara bile öğretilebilecek
bu iç disiplinin ilk ve en basit aşamasına Yenisöylem'de suçdurdurum
denir. Suçdurdurum, her türlü tehlikeli düşüncenin eşiğinde adeta
içgüdüsel olarak ansızın durabilme becerisi anlamına gelir. Kıyaslamaları
kavramama, mantık hatalarını algılamama, İngsos’a ters düşüyorsa en basit görüşleri
bile yanlış anlama ve sapkınlığa varabilecek her türlü düşünceden sıkılma ya da
nefret etme gücünü içerir. Sözün kısası, suçdurdurum, koruyucu
aptallık demektir. Ne ki, aptallık yeterli değildir. Tam tersine, gerçek
anlamda bağnazlık, zihnin işleyişine, bir akrobatın bedenine hükmettiği kadar
hükmedebilmeyi gerektirir. Okyanusya toplumu, sonuçta, Büyük Birader’in her
şeye
kadir,
Parti’nin de yanılmaz olduğu inancına dayanır. Ama aslında Büyük Birader her
şeye kadir, Parti de yanılmaz olmadığı için, olguların ele alınışında her an
sürekli bir esneklik gereklidir. Buradaki anahtar sözcük, aklakara
dır. Pek çok Yenisöylem sözcüğü gibi bu sözcüğün de birbiriyle çelişen iki
anlamı vardır. Düşman söz konusu olduğunda, apaçık gerçeğin karşısına dikilerek
küstahça aka kara, karaya ak demektir. Bir Parti üyesi söz konusu olduğunda
ise, Parti disiplini öyle gerektirdiğinde gönülden bir sadakatle aka kara,
karaya ak demektir. Ama aynı zamanda, akın kara olduğuna inanmak,
dahası akın kara olduğunu bilmek ve o güne kadar bunun tam
tersine inandığını unutmak anlamına gelir. Böyle bir şey geçmişin sürekli
olarak değiştirilmesini gerektirir, ki bunu olanaklı kılan da geri kalan her
şeyi kapsayan ve Yenisöylem’de çiftdüşün diye bilinen düşünce
sistemidir.
Geçmişin
değiştirilmesi iki nedenle gereklidir. Bunlardan biri yan nedendir ve önlem
niteliği taşır. Yan neden, Parti üyesinin, tıpkı proleter gibi, günümüz koşullarına
biraz da elinde hiçbir kıyaslama ölçütü bulunmadığı için katlanıyor olmasıdır.
Parti üyesi, yabancı ülkelerden kopartıldığı gibi geçmişten de kopartılmalıdır,
çünkü atalarından daha iyi durumda olduğuna ve ortalama yaşam düzeyinin
sürekli yükseldiğine inanması gerekmektedir. Ama geçmişin yeniden
düzenlenmesinin asıl önemli nedeni, Parti’nin yanılmazlığının korunmak zorunda
olmasıdır. Parti’nin öngörülerinin hep doğru çıktığını göstermek için
söylevlerin, istatistiklerin, tekmil kayıtların sürekli güncelleştirilmesi
yeterli değildir. Aynı zamanda öğretide ya da politik çizgide en küçük bir
değişikliğe izin verilmemelidir. Çünkü fikir ya da politik çizgi değiştirmek,
zayıflık belirtisidir. Örneğin, Avrasya ya da Doğuasya (hangisi olursa olsun)
bugün düşmanınsa, o ülkenin eskiden beri hep düşmanın olmuş olması gerekir.
Gerçekler bunun tersini mi söylüyor, o zaman gerçekler değiştirilmelidir.
Böylece tarih sürekli olarak yeniden yazılır. Geçmişin Gerçek Bakanlığı
tarafından günü gününe çarpıtılması, düzenin varlığını korumak açısından, Sevgi
Bakanlığı’nca yürütülen baskı ve istihbarat çalışmaları kadar gereklidir.
Geçmişin
değişebilirliği, Ingsos’un ana ilkesidir. Geçmişte olup bitenlerin nesnel bir
varlığının olmadığı, varlığını yalnızca yazılı kayıtlarda ve belleklerde sürdürdüğü
ileri sürülür. Kayıtlar ve bellekler neyi kabul ediyorsa, geçmiş odur. Parti
tüm kayıtları da, üyelerinin zihinlerini de tam bir denetim altında tuttuğuna
göre, geçmiş de Parti nasıl olmasını istiyorsa öyle olacaktır. Ayrıca, geçmiş
değiştirilebilir olsa da, değiştirildiğine ilişkin tek bir örnek bile yoktur.
Çünkü o anda gerek duyulduğu biçimde yeniden oluşturulduğunda, geçmiş artık bu
yeni biçimdir, daha önce farklı bir geçmiş yaşanmış olamaz. Çoğu zaman olduğu
gibi, aynı olayın bir yıl içinde pek çok kez değiştirilmesi gerekse de
geçerlidir bu. Mutlak gerçek her zaman Parti’nin tasarrufundadır ve şurası
açıktır ki, mutlak hiçbir zaman bugünkünden farklı olmuş olamaz. Bundan da
anlaşılacağı gibi, geçmişin denetim altına alınması her şeyden önce belleğin
eğitilmesine bağlıdır. Tüm yazılı kayıtların o günün bağnazlığıyla uyuşmasını
sağlamak yalnızca mekanik bir iştir. Ama olayların istendiği biçimde meydana
geldiğini anımsamak da gereklidir. Ve birinin anılannı yeniden
düzenlemek ya da yazılı kayıtlan çarpıtmak gerekliyse, o zaman bunlan
yaptığını unutmak da gereklidir. Bunun nasıl becerileceği
herhangi bir zihinsel teknik gibi öğrenilebilir. Parti üyelerinin çoğu ve
elbette bağnaz oldukları kadar zeki de olan herkes bunu öğrenmiştir.
Eskisöylem’de buna açıkça "gerçeklik denetimi” denmiştir. Yenisöylem’ de
ise, çok başka şeyleri de kapsasa da, çiftdüşün denir.
Çiftdüşün, insanın iki çelişik inancı
zihninde aynı anda buîundurabilmesi ve ikisini de kabullenebilmesi anlamına
gelir. Partili aydın, anılarının ne yönde değiştirilmesi gerektiğini bildiği
gibi, gerçeklikle oyun oynadığını da bilir; ama çiftdüşün
uygulayarak kendini gerçekliğin çiğnenmediğine de inandırır. Bu işlem bilinçli
bir biçimde yapılmak zorundadır, yoksa yeterince kusursuz olmaz; ama aynı
zamanda bilinçsiz bir biçimde de yapılmak zorundadır, yoksa insanda bir
sahtelik, dolayısıyla da suçluluk duygusu uyandırır. Parti’nin asıl işi,
uğrunda savaşılan amaçta tam bir dürüstlükle kararlı olmayı elden bırakmadan,
bilinçli yanıltmayı da uygulamak olduğundan, İngsos’un özünde çiftdüşün
yatar. İçtenlikle inanarak bile bile yalan söylemek, artık uygun görülmeyen her
türlü gerçeği unutmak, sonra yeniden gerektiğinde de gerekli olduğu sürece
yeniden anımsamak, nesnel gerçekliğin varlığını yadsımak ve bütün bunlan
yaparken yadsıdığın gerçekliği göz önünde bulundurmak... Bunların hepsi de
olmazsa olmaz şeylerdir. Çiftdüşün sözcüğünü kullanırken bile çiftdüşün
uygulamak gereklidir. Çünkü insan bu sözcüğü kullanmakla, gerçeklikle oynayıp
onu çarpıttığını kabulleniyordur; yeni bir çiftdüşün'le bunu
kafasından siler; ve yalan her zaman gerçeğin bir adım önünde, bu böyle sürüp
gider. Sonuç olarak, Parti çiftdüşün sayesinde tarihin akışını
durdurabilmiştir ve hepimiz biliyoruz ki, daha binlerce yıl durdurmayı
sürdürebilir.
Tüm
eski oligarşiler ya katılaştığı ya da yumuşadığı için yıkılmıştır. Ya pusulayı
şaşırıp kibre kapıldıkları, değişen koşullara ayak uyduramadıkları için
devrilmişlerdir ya da gevşeyip ürkekleştikleri, zor kullanmaları gerektiğinde
ödünler verdikleri için. Demek, ya bilinçlilikten ya da bilinçsizlikten
yıkılmış!ardır. Parti’nin başarısı, bu iki durumun aynı anda var olabildiği
bir düşünce sistemi yaratmış olmasındadır. Kaldı ki, Parti nin egemenliği ancak
böyle bir düşünsel temel üstünde kalıcı kılmabilirdi. Yönetmek ve yönetimini
sürekli kılmak istiyorsan, gerçeklik duygusunu yolundan çıkaracaksın. Çünkü
yönetmenin sırrı, bir yandan kendinin yanılmazlığına inanırken, bir yandan da
geçmişteki hatalarından ders çıkarabilmektedir.
Söylemeye
bile gerek yok ki, çiftdüşün'ü en ustaca uygulayanlar, çiftdüşün'ü
icat edenler ve onun sonsuz bir zihinsel yanıltma sistemi olduğunu bilenlerdir.
Toplumumuzda, olup bitenleri en iyi bilenler, aynı zamanda dünyayı olduğu gibi
görmekten en uzak olanlardır. Genellikle, kavrayış ne denli fazlaysa, yanılma
da o ölçüde fazladır: Zekâ ne denli fazlaysa, akıl o ölçüde azdır. Bunun açık
bir örneği, bir insan toplumsal skalada yükseldikçe savaş isterisinin de
şiddetlenmesidir. Savaş karşısında nerdeyse en akılcı tutumu gösterenler,
durmadan el değiştiren bölgelerin bağımlı halklarıdır. Savaş, onların gözünde,
tepelerindeki dev bir gelgit dalgası gibi sürekli gidip gelen bir tehlikeden
başka bir şey değildir. Hangi tarafın kazanacağı konusunda tam bir kayıtsızlık
içindedirler. Efendilerinin değişmesinin hiçbir şeyi değiştirmeyeceğinin,
yeni efendilerinin de onlara eski efendileri gibi davranacağının, eski
efendileri için ne kadar çalışıyorlarsa yeni efendileri için de o kadar
çalışacaklarının ayırdındadırlar. “Proleterler" dediğimiz, azıcık daha iyi
koşullardaki işçiler ancak zaman zaman savaşın bilincine varırlar.
Gerektiğinde kışkırtılarak korku ve nefret taşkınlıklarına yöneltilebilirler,
ama kendi başlarına kaldıklarında da savaşın olduğunu uzun süre unutabilirler.
Asıl savaş coşkusu, en çok Parti saflarında, özellikle de İç Parti’de görülür.
Dünyanın ele geçirilmesi gerektiğine en çok bunun olanaksız olduğunu bilenler
inanırlar. Karşıtların -bilgi ile bilgisizliğin, şiniklik ile bağnazlığınher
nasılsa kaynaştırılması Okyanusya toplumunun belirleyici özelliklerinden
biridir. Resmî ideoloji, en küçük bir pratik nedenin olmadığı durumlarda bile
çelişkilerle doludur Sözgelimi,
Parti,
sosyalist hareketin savunduğu temel ilkeleri yadsıyıp yerin dibine batırır ve
bunu sosyalizm adına yaptığını ileri sürer. İşçi sınıfını yüzyıllardır
görülmemiş bir biçimde aşağılarken, üyelerine, bir zaman kol emekçilerinin
giydiği ve bu nedenle seçildiği söylenen bir üniforma giydirir. Aile
dayanışmasını sistemli bir biçimde baltalarken, önderine doğrudan doğruya aile
bağlılığını çağrıştıran bir ad yakıştırır. Bizleri yönetmekte olan dört
Bakanlığın adları bile, gerçeklerin kasıtlı olarak tersyüz edilmesindeki
saygısızlığın yansımasıdır. Barış Bakanlığı savaşın, Gerçek Bakanlığı
yalanların, Sevgi Bakanlığı işkencenin, Varlık Bakanlığı yokluğun bakanlığıdır.
Bu çelişkiler rastlantısal olmadığı gibi, sıradan bir ikiyüzlülükten de
kaynaklanmaz; bunlar, çiftdüşün'ün bilinçli uygulamalarıdır.
Çünkü iktidar ancak çelişkilerin uzlaştırılmasıyla sonsuza kadar korunabilir.
Eski döngü başka hiçbir biçimde kınlamaz. İnsanların eşit olmaları
engellenecekse -bizim deyimimizle Yüksek kesimdekiler yerlerini hep
koruyacaklarsa-, ağır basan zihin hali denetimli çılgınlık olmalıdır.
Ama
şu ana kadar nerdeyse göz ardı ettiğimiz bir soru var. O da şu: İnsanların
eşitliğinin neden engellenmesi gerekmektedir? Sürecin
işleyişinin doğru tanımlandığım varsayarsak, tarihi belirli bir zamanda
dondurmak için verilen bu kılı kırk yararcasına planlanmış dev uğraşa neden
gerek duyulmaktadır?
Burada
sırrın özüne varıyoruz. Daha önce gördüğümüz gibi, Parti’nin, en çok da İç
Parti’nin üstün becerisi, çiftdüşün’e bağlıdır. Ama bunun da
derininde, ilk önce iktidarın ele geçirilmesine yol açan, ardından da çiftdüşün,
Düşünce Polisi, sürekli savaş ve tüm gerekli donanımın ortaya çıkmasını
sağlayan güdü, o hiç sorgulanmayan içgüdü yatar. Bu güdü aslında...
Winston,
insanın yeni bir sesin ayırdına varması gibi, sessizliğin ayırdına vardı.
Julia’nın bir süredir hiç kımıldamadığını fark etti. Belden yukarısı çıplak,
yan dönmüş yatıyordu, yanağını eline dayamış, siyah perçemi gözlerinin üstüne
düşmüştü. Göğsü düzenli bir biçimde ağır ağır inip kalkıyordu.
“Julia.”
Yanıt
gelmedi.
“Julia,
uyanık mısın?”
Yanıt
yoktu. Uyuyordu. Winston kitabı kapattı, usulca yere bıraktı, uzanıp örtüyü
üstlerine çekti.
Asıl
sırrı hâlâ anlamamış olduğunu düşündü. Nasıl olduğunu anlamıştı; neden
olduğunu anlamamıştı. Üçüncü Bölüm gibi Birinci Bölüm de ona bilmediği bir şey
öğretmemiş, bildiklerini sistemleştirmişti, o kadar. Ama okuduktan sonra, aklım
kaçırmış olmadığını eskisinden daha iyi anlamıştı. İnsanın azınlıkta olması,
tek kişilik bir azınlık olması bile, deli olduğu anlamına gelmiyordu. Bir doğru
vardı, bir de doğru olmayan; doğruya sarıldığın zaman, tüm dünyayı karşına bile
alsan, deli olmuyordun. Batmakta olan güneşin san ışığı pencereden girdi, yastığa
düştü. Winston gözlerini kapadı. Yüzüne vuran güneş ve genç kızın onun bedenine
değen yumuşak bedeni güçlü, güvenli bir duygu uyandırdı, gevşediğini duyumsadı.
Güvendeydi, her şey yolundaydı. "Akıllılık çoğunluğa bakılarak ölçülmez,”
diye mırıldanırken, bu sözün derin bir bilgelik içerdiğini düşünerek uykuya
daldı.
Kaynak:
George
ORWELL , İngilizce aslından çeviren Celâl Üster, Can Sanat Yayınları Şubat
2011,İstanbul
Not: Bazen Büyük Dosyaları tarayıcı açmayabilir...İndirerek okumaya Çalışınız.
Benzer Yazılar
- Bağlantıyı al
- E-posta
- Diğer Uygulamalar
Yorumlar